आपल्या बाळासाठी तो पोटात असतांना त्याच्या आईवडिलांनी ऐकलेले, गुणगुणलेले, गायलेले ,अनुभवलेले गीत म्हणजेच गर्भसंगीत.
गर्भावर परिणाम करणारा सर्वात जवळचा, ओळखीचा, स्पष्ट व सुरेल आवाज म्हणजे त्याच्या आईचा आवाज. त्या आवाजातील लकबी तो गर्भावस्थेतच ग्रहण करतो. म्हणून बऱ्याच वेळा आपल्याला एकाच घरातल्या आवाजात साम्य दिसते. गर्भाला दुसरा तितकाच महत्त्वाचा व ओळखीचा आवाज म्हणजे, त्याच्या आईच्या हृदयाची ठोके. ठोक्यांचा हा रिदम कायम चालू असतो. गर्भावस्थेत त्याला हा आवाज ऐकण्याशिवाय पर्यायच नसतो.आई जेव्हा रडणाऱ्या मुलाला खांद्यावर घेते व छातीशी धरते तेव्हा ते शांत होते. त्याचे कारण त्याने गर्भावस्थेत असताना ऐकलेला हृदय ठोक्यांचा तो आश्वासक आवाज रिदम त्याला धीर देतो. आईच्या हृदय ठोक्याची गती, लय ही आईची मानसिक स्थिती दर्शविणारी असते. आईची शांत, ताणमुक्त चिंतारहीत किंवा भीती रहित मनस्थिती ही सुसंगत हृदय गती व सूर उत्पन्न करते तर चिडचिडी, काळजीग्रस्त, तणावयुक्त मानस प्रकृती ही हृदय गतीमध्ये 'बेसूर' निर्माण करते. आईची ही मानसिक अवस्था या हृदय सुरातून गर्भाला कळते.
मन व संगीत यांचा अतिशय जवळचा संबंध आहे. संगीताचा तसेच ज्याला आपण 'ताल' म्हणतो त्या नादाचा पृथ्वीवरील सर्व जीवसृष्टीवर वेगवेगळ्या प्रकारे परिणाम होताे. योग्य संगीताच्या पार्श्वभूमीवर गाई- म्हशींना पान्हा फुटतो, त्या अधिक दूध देतात. तसेच कारखान्यात, कार्यालयात संगीत हे कार्यक्षमता वाढवते. संगीत हे तापलेले मन शांत करते तसेच ते शारीरिक दुःख सुद्धा हलके करू शकते. संगीताचा परिणाम जर सर्व जीवसृष्टीवरही होतो तर मग गर्भातल्या बाळावर तो का होणार नाही?
गर्भ संगीताने मेंदूत बद्दल
प्राण्यांवर केलेल्या अनेक प्रयोगातून शास्त्रज्ञांना हे लक्षात आले की गर्भावस्थेत संगीत ऐकवल्या मुळे त्यांच्या मेंदूमध्ये बदल होतो न्यूरो जेनेसिस (Neurogenesis) ची प्रक्रिया वाढते. न्यूरो जेनेसिस म्हणजे चेता पेशींची निर्मिती. त्यामुळे चेतापेशी वाढतात.सर्व सस्तन प्राण्यांमध्ये हिप्पोकॅम्पस म्हणून मेंदूमध्ये भाग आहे. हिपोकॅम्पसमध्ये शॉर्ट टर्म मेमरीचे लॉंग टर्म मेमरीत रूपांतर होणे, अवकाशीय दिकचालन (Spatial Navigation) करणे इ. क्रिया होत असतात. या भागाला इजा पोहोचल्यास स्मृती भ्रंश, अल्झायमर सारखे आजार होऊ शकतात.गर्भ संगीतामुळे न्यूरो जेनेसिस ची प्रक्रिया वाढते त्यामुळे हिप्पोकॅम्पस मध्ये नवीन न्यूरॉन्सची निर्मिती होते आणि स्मृतीमध्ये वाढ होते.
मातेच्या पोटातील व आजूबाजूच्या वातावरणातील आवाज, नाद त्याला ऐकू येतात.,त्याला गर्भातील बाळ प्रतिसादही देते. त्यामुळे बाहेरून ऐकवलेल्या संगीताचा अतिशय चांगला परिणाम गर्भावर होतो.संगीतामुळे गर्भावर कसा परिणाम होतो याची नोंद अनेक शास्त्रज्ञांनी प्रयोगा द्वारे केली आहे. बाहेरून ऐकवलेल्या संगीताचा परिणाम, गर्भावस्थेतील बालकांवर होतो. एका प्रयोगात, बालवाडीत शिकवली जाणारी बालगीते गर्भांना ऐकवली असता, त्यांचा 'टेम्पोरेल लोब' जास्त प्रमाणात उद्यीपित झाल्याचे FMRIस्कॅनिंग मध्ये दिसले. गर्भसंगीतामधल्या लो फ्रिक्वेन्सी ला प्रतिसाद देतो. तसेच त्याला बिथोबेन व रॉक यापैकी बिथोबेनचे संगीत आवडते. वादयापैकी तंतुवाद्ये त्याला अधिक आवडतात. गर्भ, संगीताच्या ताला वर हातपाय हलवितात किंवा उसळी सुद्धा मारतात. गर्भ संगीतामुळे गर्भाच्या मेंदूला चालना मिळते.विशेषतः उजवा मेंदू हा उद्दीपित होतो. त्याचा परिणाम मेंदूचे दोन्ही भाग (डावा मेंदू आणि उजवा मेंदू) अधिक कार्यक्षम होतात. त्यामुळे बाळाची निर्णय प्रक्रिया चांगली होते. एकांगी निर्णय होत नाहीत. त्याची शिकण्याची क्षमताही वाढते.
जन्मपूर्व अवस्थेमध्ये संगीताला अनन्य साधारण महत्व प्राप्त झाले आहे.योग्य संगीत नियमित ऐकल्याने येणाऱ्या बालकाला भावी आयुष्यात पुढील फायदे होऊ शकतात.
१) बुद्धिमत्ता- विशेषतः सांगीतिक बुद्धिमता वाढू शकते.
२) सृजनशीलता, कल्पनाशक्ती वाढते.
३) संगीताच्या धड्यांचा परिणाम डाव्या मेंदूतील टेम्पोरेल लोब उद्दीपित करण्यात होतो. व त्यामुळे चांगले लक्षात राहू शकते. व्हर्बल मेमरी, शब्द आठवण्याची क्षमता वाढू शकत.
या सर्व वैज्ञानिक पार्श्वभूमीवर आपले भारतीय शास्त्रीय संगीत हे अतिशय प्रभावी ठरू शकेल. कारण भारतीय संगीताचा पाया 'शास्त्रीय' आहे. त्याला हजारो वर्षांची परंपरा आहे.
बाळ आईच्या पोटात असताना सुद्धा त्याला 'आवाज', नाद उद्दीपित करतो. त्याला सातव्या महिन्यात आपल्यासारखे कानाने ऐकू येते. परंतु त्या अगोदर सुद्धा त्याला संगीताचा नाद उद्दीपित करतो, फक्त ते उद्दीपन कानातून न होता बोन कंडक्शनच्या माध्यमातून होते. त्याला ताल म्हणजे रिदम कळतो; आवडतो.
गर्भिणीने सुमधुर, अर्थपूर्ण, मनाला प्रिय असे संगीत ऐकावे. बासरी, सतार, सनई इ. वाद्याचे सुर ऐकावे. वेदमंत्रांचे पठण वातावरण पवित्र ठेवण्यास मदत करतात. उदा. श्रीसूक्त, पुरुष सूक्त, भगवद्गीता, थोर पुरुष यांचे चरित्र भगवंताबद्दलची प्रशंसा यांचे श्रवण करावे.
प्रसिद्ध ब्रिटिश व्हायोलिनवादक येहुदी मेनुईन आपल्या संगीतातील ज्ञानाचे श्रेय जन्मपूर्व अवस्थेत मिळविलेल्या ज्ञानाला देऊन टाकतो. संगीताचे हे धडे आईकडून मिळाले नाहीत तर काय होते, यावरही संशोधन झाले आहे. फ्रेंच शास्त्रज्ञ डॉ. अलफिड दामास्तिस याने गाणाऱ्या पक्षांच्या अंड्यावर प्रयोग केले. त्याला असे आढळले की, जन्म देणाऱ्या पक्षी मातेने गाणे गायले नाही तर अंड्यातून बाहेर पडणाऱ्या पिलाला सुद्धा गाता येत नाही अशी ही गाण्याची सुरेल कथा.
आधिक माहिती करता खाली दिलेल्या लिंक वर क्लिक करा
No comments:
Post a Comment